Didake: On İki Havarinin Öğretisi

Önsöz

Önemi

İsmini Yunanca “Tanrı’nın On iki havarilerin aracılığıyla uluslara öğretisi” cümlesindeki “öğreti” kelimesinden alan bu kısa tarihi eser Hristiyan ahlak ilkeleri, ritüelleri, ve kilise düzeni gibi Hristiyan öğretisinin temellerini kapsayan ana eserlerdendir.

İlk dönem Hristiyanlığına ait en çok ayinsel bilgiyi bize bu kitap aktarmaktadır. Bazı kilise babalarına göre Kutsal Kitap’tan sonraki ikinci kaynaktır.

Didake, kilise düzeninden bahseden ilk eser olarak biliniyor. Ayrıca Yahudi dönmesi Hristiyanların kendilerine ve putperest dönmesi Hristiyanlara bakışını incelemek için de pekala okunulabilir.

Eser Apostolik(Havarisel) Babalar olarak bilinen 64-138 yılları arasında var olan havarilerin mirasçısı gibi görünen bir grup Hristiyan yazar tarafından kaleme alınmıştır. Bu yazarlar çok özel bir önem taşırlar, çünkü 1. ve 2. yüzyıllar arasında Akdeniz’in doğusuna dağılmış ilk Hristiyan topluluklarının yaşamı, duyguları, niyetleri ve düşüncelerini doğal ve gerçek bir şekilde aktarmaktadırlar.

Kimi kilise babalarınca Yeni Antlaşma’ya dahil kitaplardan biri sayılmaktaydı, diğer kilise babalarına göre de apokrifti veya kanonik değildi. Nihayetinde de yeni antlaşmaya dahil edilmedi.

Tarihçe

M.S. 75-100’lü yıllarda günümüz Hatay çevresinde yazılmış olduğu düşünülmektedir.

Didake’ye olan en eski atıf M.S. 324 yılında Eusebius tarafından yazılmış olan “Kilise Tarihi” adlı eserde kanon dışı kitaplar tanımında yer alır:
“Pavlus’un İşleri, güya ‘Çoban’ denen eser ve Petrus’un Vahyi; ayrıca bunların yanında Barnaba’ya ait olduğu söylenen Mektup, ‘Havarilerin Öğretileri’ diye adlandırılan yazılar ve, eğer uygun görülürse, Yuhanna’nın Vahyi de kanon dışıdır…”

Ardından eser yüzyıllarca kayıp kalmıştır fakat varlığı diğer kilise babalarının esere yaptığı atıflarca alimler tarafından zaten bilinmektedir. Yüzyıllar sonra bu eser, 1873 senesinde İstanbul’da bulunan Kutsal Kabir manastırında, Kodeks Hierosolymitanus adında 1056 yılına ait bir el yazmasında tekrardan keşfedilmiştir. Keşfi yapan kişi bir zamanlar İzmit (Nikomedya) Metropoliti olan Philotheos Bryennios’tur (1833–1917).
Bu keşfi takiben Didake’nin nüshaları farklı farklı yerlerde ortaya çıkmıştır. 1896’da gerçekleşen Mısır Oxyrhynchus kazısında Didake’nin Kıpti dilinde tercüme edilmiş 4. yüzyıl nüshası da ortaya çıkmıştır (P. Oxy 1782). Bu tarihleri takiben, 1900 yılında Didake eserinin ilk beş bölümünü içeren bir Latince tercüme de J. Schlecht tarafından keşfedilmiştir.

İçerik

İçerik olarak üç ana kısma ayrılabilir

1. Günaha ve Ölüme Götüren İki Yol: Vaftiz adayının, ölüme yol açtıkları için, uzak kalmaya söz vereceği günahlar ve yaşama götürmesi için takip etmesi gereken Kutsal hayatı anlatır.
2. Ritüeller: Vaftiz, oruç ve efkaristiya hakkında uzunca açıklamalar yapar.
3. Kilise Düzeni: Episkoposal düzen gibi konuları ele alır ayrıca din adamları ve müjdecilere nasıl davranılacağı, görevlerinin ne olduğuna dair öneriler veya bildiriler vermektedir.

Ayrıca Bkz: Havarisel Babalar